لیکنه : هېواد خوږیاڼی
افغانستان کې د امريکې د رغنیزو چارو پلټونکې اداره یا سیګار وخت نا وخت د امریکا له لوري په افغانستان کې د پلي شویو پروژو په اړه خپل څېړنیز راپورونه خپروي او په خپلو راپورونو کې په یادو پروژو کې د شوي فساد په اړه خلک خبروي.
یادې ادارې له دې وړاندې هم لسګونه راپورونه خپاره کړي، چې په هریوه کې په میلیونونه ډالر فساد شوی؛ خو تراوسه یې نه فساد کوونکي افشاء کړل او نه یې ورکې شوې پیسې بېرته لاسته راوړې او نه یې تراوسه د کوم کس د محکمې غوښتنه وکړه.
سیګار په خپل نوي راپور کې د امریکا له لوري د ملي دفاع وزارت ته د نوې ودانۍ د جوړولو په اړه معلومات خپاره کړي. سیګار وايي، د «کوچني پنټاګون» یا ملي دفاع وزارت ودانۍ ته ۴۸ میلیونه ډالر ځانګړي شوي وو؛ خو دغه ودانۍ په ۱۵۵ میلیونه ډالر جوړه شوې ده او د ودانۍ په جوړولو کې بې کیفیته مواد کار شوي او کېدای شي د یوې معمولې زلزلې په کېدلو سره ودانۍ ونړیږي.
د افغانستان د بیارغونې په برخه کې د امريکې ځانګړی پلټونکی جان اف سپکو وايي« دا ودانۍ لا هم ډېر کار ته اړتيا لري او باید ډېره ښه جوړه شوې وای. موږ ځينې موندنې درلودې چې که ډېر ورښت، يا پياوړې زلزله وشي باید دې ودانۍ ځينې خوندي ځايونه لرلی؛ خو یاده ودانۍ کې داسې ځایونه نه دي جوړشوي».
د جان اف سپکو په خبره، یاده ودانۍ باید په اتلس میاشتو کې جوړه شوې وای، خو ددغه ودانۍ په جوړولو پنځه کاله وخت لګیدلی؛ خو بیا هم په معیاري ډول نه ده جوړه شوې.
« ددې ودانۍ جوړيدل د ګڼو لاملونو له امله تر شوي تړون پنځه کاله وروسته جوړه شوه او ۱۵۵ ميليونه ډالره لګښت پرې وشو. د ځنډ لامل يې دا هم وو چې د افغان پوځ چارواکو په د ننه کې د کار کولو اجازه نه ورکوله، همداسې د هوا وضعيت او امنيتي حالت هم سم نه وو او مالي ستونزې يې بله برخه وه چې دا کار يې ټکنی کړ.»
د افغانستان د دفاع وزارت وايي، د یادې ودانۍ په جوړولو کې هېڅ رول نه لري او د شوې درغلۍ پوښتنه دې د هغه شرکت څخه وکړي، چې ددغه ودانۍ چارې ورسپارل شوې وي.
دا چې امریکا ولې د یوې پروژې د بشپړیدو وروسته د درغلۍ راپورونه خپروي او بیا پرې ټول امریکايي چارواکي غلي وي، دا د اندېښنې وړ خبره ده، ځکه امریکا زیاتې پیسې افغانستان ته پور ورکړل شوي دي؛ خو د لګښت ځایونه یې معلوم نه دي.
امریکا له ۲۰۰۱ څخه تر ۲۰۱۵ کال پورې په افغانستان کې درې ټریلیونه ډالر مصرف کړی، چې زیاتې پروژو یې له څو کلونو څخه زیات عمر نه دی کړی. امریکا په افغانستان کې اردو، پولیس، سړکونه او نور کارونه ډېر سرسري کړي، چې د زیاتو یې موږ اوس شاهدان یو، چې کومه مثبته نتیجه یې نه ده ورکړې.
د دفاع وزارت د ودانۍ په اړه ویل کېږي، چې داسې آلې پکې نصب شوي، چې دفاع وزارت اړوند ټول پټ معلومات به امریکايي څارګرو ادارو ته ورکوي او ددغه معلوماتو څخه به د سیمې هېوادونه هم خبریږي، چې دغه کار یې د افغانستان د کورني مصونیت په اړه ګواښونکی دی.
افغان دولت ته پکار ده، چې د سیګار د راپورونو په اړه د امریکايي او هغه افغانانو څخه پوښتنې وکړي، چې په ورسپارل شویو کارونو کې یې درغلۍ کړي او یايي میلیونه ډالر حیف میل کړي وي.
