راپورتاژ: فرید افغان
(کابل ټکی کام ۱۳۹۶ مرغومی ۲۱)
په دې وروستیو کې د افغانستان په بیلابیلو ولایاتو کې خلک له ګمرکونو شکایت کوي چې ګواکې حکومتي زورواکې کړۍ له دوی څخه په زور ناقانونه پیسې اخلي او چیرته چې د ګمرکاتو د وصولي ځایونه دی له هغو ځایونو پرته هم د لارو امنیتي پوستې د امنیت ساتنې باج ورڅخه اخلي.
که څه هم ځای چارواکي د ګمرکاتو په نوم د سیمیزو پوستو پر باج اخیستلو سترګې پټوي خو داچې اوس هر څوک رسنیز لاسوند لري نو د خلکو له پوښښ لرې نه شي پاتې کیدلی.
تازه راپورونه وایي چې، د نیمروز ولایت څخه کندهار ته تلونکي تر ۱۰۰۰ ډیر کانتینرونه په شانکي پمپ کې د جنرال رازق ورور قومندان تادین لخوا د باج اخیستلو په موخه درول شوي او اجازه نه ورکوي ترڅو له غوښتل شویو پیسو چې د هر کانتینر پر سر ۱۰۰ زره افغانۍ دې له دې مسیره وخوځیږي.
سوداګر وایي چې دولتي ګمرک ترې په هر کانتینر ۲۰ زره افغانۍ وصول کوي او د تادین ملیشې ترې څوچنده زیاتې پیسې غواړي چې دوی یې له ورکولو عاجز دي.
.د سوداګرۍ خونې مرستیال خان جان الکوزی د زورواکو امنیتي ځواکونو له خوا په پوستو کې باج اخیستل مني او زیاتوي چې د دې سربیره ‹‹ کوم مالونه چې ګمرک ته راځي په سمه توګه ترې ګمرکي محصول نه اخیستل کیږي، په هرو شپږو موټرو کې له یوه څخه ګمرکي مالیه اخیستل کیږي او ۵ نور معاف دي خو دا یو بیا له دومره ظلم سره کله مخ کیږي چې ترې آن د ډیرو خلکو دمالیې په ارزښت محصول واخیستل شي.
د هرات د ګمرک رئیس بیا په ګمرکاتو کې له مافیایي کړیو سر ټکوي او په وینایي چې ‹‹ مافیایي کړۍ هم د ګمرکونو په داخل کې کارکوي او هم له بهر څخه فعالیت لري، له سوداګرو سره پټ لاس لري او په دې توګه ډیرې پیسې د دولت پرځای شخصي مافیا ټولوي.
د سوداګرۍ خونې د نړیوالو اړیکو رئیس اذرخش حافظي بیا ګمرکونه د فساد د ملا تیر بولي او په خبره یې چې واکمن چارواکي حتماً یو نږدې کس په کوم ګمرک کې ټاکي ځکه ګمرکونه د پیسو ټولولو په ګټورو مراکزو بدل شوي دي.
نوموړی زیاتوي؛ په کلني توګه دافغانستان ۵ میلیارد ډالره عواید حیف میل کیږي موږ یې اسناد او مدارک په لاس کې لرو.
د اداري فساد پرضد دمبارزې رئیس سیدحسین فخري پخلی کوي چې لوړي پوړي چارواکي په ګمرکاتو کې د خپلو افرادو د مقرري په خاطر له زور او فشار څخه کار اخلي.
نوموړی په اعتراف سره وایي چې، د اسلام قلا له ګمرک نه یې یوتن راتبدیل کړ چې آن له مرکزي ادارې ورته ګواښونه وشول چې باید خپله پریکړه بیرته واخلي کنه له سختو ستونزو سره به مخ شي.
د هرات د ‹‹شیبا›› په نامه تولیدي شرکت مشر یارمحمد امیري په وینا؛ له ایراني توکو څخه ګمرکي محصول نه اخیستل افغان تولیدکاران له ستونزو سره مخ کړي دي.
د ده په په وینا،چې په بازارونو کې افغان تولیدات که څه هم باکیفیته او عالي وي خو ایراني تولیدات هم پر دغه بیه په اسانۍ سره ځکه پیداکیږي چې محصول یې یا کم یا بیخي نه وي ورکړی، نو له همدې کبله یې د تولیداتو قیمتونه له افغان توکو سره کوم توپیر نه لري.
د نړیوالو اړیکو مسؤل اذرخش حافظي وایي،
(ایران ته مې په ۲۰۱۶ کال کې سفر درلود د ایکو سازمان په غونډه کې د ایران د سوداګری وزیر وویل چې افغانستان ته مو په کال کې دوه میلیارده او ۵۷۲ میلون دالر صادرات درلودل خو چې د افغانستان په ګمرکاتو کې مو ولیدل ایله ۱۶۰۰ میلیون دالر ایراني واردات پکې ثبت و، یانې یو میلیارد دالر افغان ګمرکیانو په خپلو حساباتو کې ثبت کړي نه و.
.
بل پلو د مالیې وزارت ویاند اجمل عبد الرحیمزی په ګمرکونو کې شته فساد تائیدوي خو په دومره پراخه کچه فساد هم نه مني.نوموړی وایي چې د افغانستان په کچه یې په ۱۴ ګمرکاتو کې اصلاحات راوستي دي او په مالي سیستمونو کې د کسانو ټاکل یې هم د مسلکي روابطو پر اساس کړي دي.
د مالیې وزارت وایي چې د تیرو ۳ کلونو په نسبت یې سږکال ۷۱ میلون افغانۍ زیات عواید درلودل
