پر افغانستان د امریکا د یرغل اوولس کاله پوره شول او نن د دغه یرغل ۶زره ورځې ووتې. په تېرو اوولس کلونو کې په افغانستان کې د امریکا او ناټو ۱۵۰ زره عسکرو جگړه وکړه؛ خو تر ۲۰۱۴ز کال پورې امریکا کومه ښکاره لاسته راوړنه نه لرله.
د امریکا په تاریخ کې د افغانستان جگړه تر ټولو اوږده جگړه بلل شوې، چې د نړۍ له نیمايي ډېرو هېوادونو یې ملاتړ کړی و او خپل ځواکونه یې د امریکایانو مرستې ته راستولي وو.
لا هم په افغانستان کې د امریکا او ناټو زرگونه عسکر پراته دي. هوايي بمباري، چاپې، د افغان عسکرو روزنه او د بې پېلوټه الوتکې بریدونه همدغه بهرني عسکر تنظیموي.
دوی افغان عسکرو ته مشورې ورکوي، په پوځي اډو کې پلانونه نیسي؛ خو نه جگړه کې بریالي کېږي او نه په خپله ماتې اعتراف کوي.
نړیوالې شمېرې ښيي، چې له ۲۰۰۱نه تر ۲۰۱۶ز کلونو ترمنځ د افغانستان په جگړه کې ۱۱۱۰۰۰تنه په وژل شوي. په وژل شویو کې ۳۱۰۰۰ ملکي وگړي، ۳۰۰۰۰ افغان پوځیان، ۶۰۰۰زره امریکايي پوځیان او قراردادیان، ۱۱۰۰ د ناټو پوځیان، ۴۲۰۰۰ طالبان او سلگونه نور وژل شوي دي. کېدای شي دغه شمېرې سمې نه وي؛ ځکه امریکا، ناټو او افغان حکومت د تلفاتو شمېرې سمې نه ښيي او آن کله کله پرې چوپ پاتې کېږي.
د افغانستان په جگړه کې د هغو امریکایانو شمېرې نه ښودل کېږي، چې په افغانستان کې ټپیان شوي، رواني ناروغان شوي، د بدن غړي یې له لاسه ورکړي، ځانوژنې یې کړي او یا هم تري تم شوي دي.په تېرو ۱۷ کلونو کې ۴۲زره امریکایان ټپیان شوي او زرگونه نور په رواني ناروغیو ککړ شوي، چې ډېری یې له افغانستانه ستانه شوي عسکر دي.
لا هم د دې خونړۍ جگړې د پای څرک نه معلومېږي او نه د ۲۰۱۶ نه تر ننه پورې د وژل شویو شمېره روښانه شوې ده.
امریکا ادعا کوي چې په تېرو ۱۷ کلونو کې یې په افغانستان کې یو ټرېلیون ډالر لگولي؛ خو لا هم له نیمايي ډېر افغانان د غربت تر سرې کرښې لاندې ژوندي کوي، کلنی عاید آن زرو افغانیو ته نه رسېږي، بې کاري اوج کې ده، افغانستان په نړۍ کې د اداري فساد له مخې پنځم هېواد دی، زرگونه افغانان اروپا ته کډه شوي، ښوونیز نظام مو ورځ تر بلې راټیټېږي او د حکومت ډول مو په نړۍ کې بې جوړې دی.
نه امریکا په خپلو ژمنو کې بریالۍ شوه، نه افغان حکومت خپلې ژمنې پوره کړې او نه یې روانې جگړې ته یو سوله ییز حل پیدا کړ.
امریکا د افغانستان جگړه د القاعدې د ځپلو په نامه پیل کړه. دلته یې یو سولهییز نظام له پښو وغورځاوه، امنیت یې خراب کړ، جگړه یې تر هر کوره ورسوله؛ خو نه القاعده ختمه شوه، نه طالبان کمزوري شول، نه د دوی په اصطلاح «ترهگر» له منځه یوړل شول او باالاخره هر څه سرچپه روان دي.
نه خلک په گيډه ماړه شول، نه یې ژوند کې بدلون راغی، نه یې سر خوندي شو، نه یې ژوند، بلکې ورځ تر بلې خلک د امریکا د دې پلېتې جگړې له امله ځورېږي.
امریکا لا هم حاضره نه ده چې له طالبانو سره د سولې خبرې وکړي. یا له افغانستانه د وتلو نېټه اعلان کړي او روانې جگړې ته د پای ټکی کېږدي. بلکې هره ورځ د نویو عسکرو د رالېږلو خبرې کوي او نړیوال متحدین ځانته پیدا کوي.
د امریکا د دومره مرستو او سلگونه زره عسکرو سربېره بیا هم طالبان د پرمختگ په حالت کې دي. نن یې په فراه کې د انار درې ولسوالۍ نیولې، د فراه ټولې ولسوالۍ او ښار یې سقوط نه نږدې کړی، د افغانستان پر ۷۲ سلنه خاوره واک لري.
نو ایا امریکا به راتلونکې کې په دغه جگړه کې بریالۍ شي؟
