نوشتۀ: انجنیر محمد نذیر تنویر، هالند
به سلسلۀ مضامین “انس با وحی”: برداشتی از آیات 104-109 سورة یونس (21): بخش هشتم
بخش هشتم:
بلی! باید «قضا و قدر» الهی را شناخت!
زیرا فهم نادرست ازین دو واژه ی «قضا» و «قدر»، بر بی مسوولیتی انسان ها افزوده، علاقه و شوق شان را در عصیان و گناه بالا می برد؛ درست همان چیزیکه «معاندین اسلام» و شیطان در پی آن هستند.
فهم «قضا و قدر» الهی، بحث پیچیده و مشکلی نیست اما از ظرافت خاصی برخوردار است که تناسب فهم اش؛ به معیار خلوص نیت فرد تعلق می گیرد. اما «معاندین اسلام» که همان پیروان شیطان می باشند، از آن سوء استفاده برده و انسانها را بی مسوولیت، عاطل و بیکاره می سازند.
«قضا» همان علم الهیست که بر همه مخلوقات محیط می باشد!
و محیط بودن علم الله(ج) ، تمثیلی از عظمت «خالق هستی» ست!
یعنی الله(ج) آن ذاتیست که از عملکرد مخلوقات اش، قبل از خلقت آنها آگاه بوده است!
پس آگاهی الله(ج) از عملکرد بشر، هیچگاه به مفهوم جبر در انتخاب «اراده آزاد» بشر بوده نمی تواند که این مطلب در سورة الحدید چنین بیان شده است:
مَا أَصَابَ مِن مُّصِيبَةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي أَنفُسِكُمْ إِلَّا فِي كِتَابٍ مِّن قَبْلِ أَن نَّبْرَأَهَا ۚ إِنَّ ذَٰلِكَ عَلَى اللَّـهِ يَسِيرٌ ﴿الحدید:٢٢﴾
هیچ رخدادی در زمین به وقوع نمیپیوندد، یا به شما دست نمیدهد، مگر این که پیش از آفرینش زمین و خود شما، در کتاب بزرگ و مهمّی (به نام لوح محفوظ، ثبت و ضبط) بوده است، و این کار برای الله ساده و آسان است.
پس قضا الهی، همان محیط بودن علم الهی بر هستی ست، که قبل از خلقت مخلوقات اش از عملکرد آنها آگاه بوده و آنرا ثبت و ضبط نموده است.
و اما «قدر» الهی چیست؟
«قدر» همان قدرت الهیست که بر همه ی مخلوقات محیط می باشد!
و محیط بودن قدرت الله(ج) ، تمثیلی از عظمت «خالق هستی» ست!
یعنی الله(ج) آن ذاتیست که تمام نیرو، در حیطه قدرت اوست! چه این نیرو، «خیر»- و یا «شر» باشد!
بر مبنای همین اصل است که قرآن می فرماید که «خیر» و «شر»، «هدایت» و «گمراهی» از جانب الله (ج) است، که این مطلب تعبیر جبر در آن مسیر را نمی دهد. زیرا منشأ انتخاب «انجام امور» در تمامی ابعاد به «اراده آزاد» ربط گرفته اما نیروی عمل آن، در حیطه قدرت بشر نبوده و از جانب الله(ج) می باشد!
این نکته جالب و ظریف که «خیر» و «شر»، «هدایت» و «گمراهی» از جانب الله (ج) است؛ خیرمندان را از غرور باز میدارد تا پاداش «وعده های داده شده» شانرا باطل نگردانند و فکر ندارند که ایشان خود پدید آورنده نیروی «انجام عمل» می باشند؛
و شرمندان را هشدار میدهد که شما پدید آورنده نیروی «انجام عمل» نیستید، و ازحکم الهی فرار کرده نمی توانید، چه در زمین- و یا آسمان باشید!
زیبایی این مطلب را در سخنان خالق هستی در سورة الرحمن ببینیم:
يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَن تَنفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ فَانفُذُوا ۚ لَا تَنفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطَانٍ ﴿٣٣﴾
اى گروه جنیان و آدميان، اگر می توانيد از مرزهاى آسمانها و زمين بیرون روید، تا از حكم و قضاى من بگريزيد! پس بیرون روید که نتوانيد گذشت، مگر به توان و نيرويى كه، آن را نداريد!
دیده می شود که جن و انس هر دو مشترکاً مورد خطاب قرار گرفته اند؛ چون هردو، دارای وجه مشترک «اراده ی آزاد» هستند:
خطاب می گردند؛ که علم و قدرت (قضا و قدر) الله (ج) برشما محیط است؛
شما در اراده و مشیت الله (ج) کوچکترین اثر گذاری ندارید و آنچه را که الله (ج) خواهد، شدنی ست!
اگر شمایان از سرکشی و طغیان اجتناب نمی ورزید، پس اگر می توانید از مرز های آسمانها و زمین بیرون روید!
اراده آزاد تان، در تصرفات الهی و در «برهم زدن» نظام هستی اصلاً نقشی ندارد!
اراده آزاد تان، محدود در «انتخاب عمل» و «انتخاب مسیر» تان شکل یافته است که نسبت به آن جوابگو نیز هستید!
شما برخواست و اراده الله (ج) هیچگاه تسلط پیدا نمی توانید و از حیطه قدرت اش نیز بیرون رفته نمی توانید!
إِنَّ مَا تُوعَدُونَ لَآتٍ ۖ وَمَا أَنتُم بِمُعْجِزِينَ ﴿الانعام:١٣٤﴾
بیگمان آنچه به شما وعده داده میشود یقیناً که خواهد آمد، و شما نمی توانید الله را درمانده کنید (و از عدالت و کیفر او فرار کنید)!
فهم این مطلب که انسان در «انتخاب عمل»، مختار و در «نیروی عمل» در حیطه قدرت خالق اش قرار دارد، ساده و بسیط می باشد. اما از ظرافت خاصی برخودار است که این ظرافت، پیوند به خلوص نیت فرد می خورد!
بلی! پیوند به خلوص نیت می خورد که آیا وی در جستجوی رهیابی ست، و یا از برای اغراض «هوای نفس» اش در صدد مغالطه بازی و سفسطه گویی می باشد؟
شاید سوال پیدا شود که چرا الله (ج) در انجام تخطی ها، برای فرد «نیروی عمل» می بخشد؟
(ادامه این مطلب را در بخش نهم تعقیب بدارید)
