کابل ټکی کام ـــ څېړنه ډاکټر انور ـــ ۷ سرطان ۱۳۹۴
چای چې د نورو هیوادونو په اوسېدونکو کې د ورځني ژوند زیات اړین نه بریښی، خو په اسیایي هیوادونو کې ورته خاصه پاملرنه کیږي، او تقریبا د اسیایي هیوادونو یوه اندازه لګښت نورو هیوادونو ته د چایو له امله د پاملرنې وړ یادیږي.
چای چې په لومړي سر کې یې بوټی په چین کې وپېژندل شو، د نورو هیوادونو تر څنګ د کینیا چای هم خاص شهرت لري.
چای چې په دوه برخو شین او تور ویشل شوی دی؛ دواړه قسمونه یې بیا په ۱۳ ډوله یادیږي، چې په شین چای کې د پولنډو په نامه چای چې نه ډېر تېز او نه نرم دی، په منځني ډول لرلو سره یې هر انسان خوښوي، او په تور چای کې یو شمېر کسان دانې دار بې رنګه خو بیا ځینې کسان د خپلې خوښې مطابق رنګدار چای په هوټلونو کې استعمالوي.
د چیناني تاریخ لیکونکو وینا ده، چې په ۱۷۳۴ کې د چین بادشاه چنګ هونګ سخت ناروغ شو، د چین د هرې برخې طبیبانو یې درملنه پیل کړه، خو د چنګ هونګ روغتیايي حالت ته یې کټه نه کوله، د زیاتو تجربو وروسته ورته یوه طبیب وویل، چې د شپې لخوا جوش کړې اوبه په مسلسله توګه استعمال کړه، په مرض کې به دې کموالی راشي؛ د شپې لخوا به درباري خدمتګار هر ماخستن ورته اېشولې اوبه په شاهي کنډولي کې راوړلې؛ د چین د بادشاه په دربار کې د خایست لپاره هر ډول بوټي کرل شوي وو؛ چینایي بادشاه به د ورځې لخوا د دې بوټو سیورو ته کښېناسته او د بادشاهي حکمونه به یې صادرول.
یوه شپه چې درباري خدمتګار بادشاه ته په کنډولي کې خوټولې اوبه وړلې، د تیارې له امله پکې د ونې څخه یوه پاڼه لوېدلې وه، خدمتګار چې د هونګ کوټې ته نږدې شو، په رڼا کې یې په خوټېدلو اوبو کې لوېدلې پاڼه ولیده، زر یې ترې لرې کړه او بادشاه ته یې اوبه ورکړې؛ بادشاه دا شپه ښه ارام خوب وکړ؛ سبا یې طبیب ته د خپلې روغتیا او ارام خوب کولو قیصه وکړه.
درباري خدمتګار بیا د خپل عادت مطابق خوټولې اوبه چنګ هونګ ته وړلې خو د بادشاه خوب او آرام نه و، له هغه یوې شپې علاوه. هونګ حکیم راوغوښت، چې د هغې شپې وروسته مې ارام نشته؛ حکیم درباري خدمتګار څخه وپوښتل، په هغه شپه خوټېدلو اوبو کې څه راز و؟ درباري ورته وویل، ما چې بادشاه ته اوبه وړلې د دې پاس ونې څخه په تیاره کې یوه پاڼه لوېدلې وه، ما چې په رڼا کې ولیده ترېنه ایسته مې کړه، نور څه نشته؛ حکیم درباري ته وویل، بېګا ته په خوټېدلو اوبو کې بیا یوه پاڼه واچوه؛ درباری همداسې وکړل، سهار هونګ حکیم راوغوښت ورته یې وویل: بېګاه شپه مې روغتیایي حالت ډېر ښه و،
حکیم د هغه بوټي پاڼې راوړې او د شپې یې ځانته په اوبو کې وخوټولې، جوش یې کړې، او ویې چکلې، حکیم خپله شپه ښه په ارام سره خوب وکړ؛ حکیم سهار مهال بادشاه چینګ هونګ د دې بوټي روغتیایي او د بدن د ارامتیا ګټې بیان کړې، نورو حکیمانو هم تجربې وکړې، او بالاخره دهغه وخت چینایي بادشاه چنګ هونګ په نامه دا بوټی ونومول شو، چې د وخت په تېرېدو سره د دې بوټي نوم یوازې چای پاتې شو.
دافغانستان بادشاه امان الله خان چې چین ته په لومړي سفر ولاړ، چینايي دربار کې ورته د ډوډۍ وروسته چای ورکړل شو، د امان الله خان ډېر خوښ شو، چې د مېلمه پالنې دپاره ګټوره پاڼه ده؛ امان الله خان ته یوه اندازه چای، یو چاینک او څو پیالې هم په تحفه کې چینايي واکمنو ورکړې؛ امان الله خان کابل ته په رارسېدو وویل، چین سره باید د چایو قرارداد وکړو، چې د یوې خوا افغانان د مېلمنو په پاللو کې د زیات مصرف څخه وژغورل شي، او چای سره چې ډوډۍ هم خوړل کیږي، افغانان به د سهار له پلوه د چایو سره ډوډۍ خوري.
چای چې په نورو هیوادونو کې یوازې د روغتیا، صحت او ارام لپاره استعمالیږي، خو افغانان چې مېلمه دوست خلک دي، د خپلو مېلمنو پالنه او درناوی هم په چای سره کوي.
که د افغانانو تر منځ کوم وخت هم کوم زړه بدی او خفګان راشي، د یوې پیالې چای په ورکولو او درناوي کولو سره د مقابل لوري څخه زړه بدی له منځه ځي.
په افغانانو کې خو چای اوس دومره دود شوی دی، وایي د مجلس رنګ او خوند په چای څکلو تازه کیږي، کوم افغاني وګړی چې چاته د چای ست ونکړي هغه له افغاني دوده(رواج) وتلی شمارل کیږي.
امان الله خان افغانستان ته چای پدې خاطر راوړ، چې مېلمه پالنه به پدې اسانه وشي او هم د غربت خلک د چایو سره ډوډۍ وخوري، خو خپله د طبي پلټنې وروسته چای په خپل ذات کې خشک دی، چې برازیلي چای د زیات خشکوالي او تېزوالي له امله څوک نه خوښوي.
د امان الله خان په نظر که په راتلونکي کې افغانانو ته ګټه په نظر کې نیول شوې وه، خو د چای د خشکوالي له امله دافغانانو ذهنونه هم سخت او خشک شوي دي.
د دنیا ټولو هیوادونو او قومونو د برلین په څېر د بېلتون دیوالونه ړنګ کړل خو افغانان نه سره متحد شول او نه یې د دنیا د یووالي څخه ګټه واخیسته، خو افغانان چې د نورې دنیا څخه جدا ذهن لري د احمدشاه ابدالي څخه راپدېخوا په خپلو کې سره جنګېدلي د جګړې اتلان دي، خو په ارام ذهن په خپلو کې د یووالي او ارام ژوند تېرولو جوګه شوي ندي؛ افغانان باید له چای چکلو څخه ګټې پورته کړي نه د ذهنونو په خشکتیا په خپلو کې سره جګړې دوامداره وساتي.
