« سرليکنه »
په افغانستان کې د سياسي مخالفتونو او خپلمنځيو جګړو له امله افغان پانګوالو او سوداګرو خپلې پانګې له هېواده بهر ايستلي او د خونديتوب په موخه يې نه غوښتل ، چې په خپل هېواد کې په يوه شرکت او يانورو وسيلو تجارت وکړي ؛ ځکه د خپلمنځيو جګړو په دوران کې يوشمېر جهادي مشرانو د قدرت او ځان غوښتنې په جګړو کې د کابل او نورو ولاياتو په ښارونو کې بانکونه لوټ او تالا کړل، د سوداګرۍ خونې يې ړنګې او د فابرېکو ارزښتمند ماشينونه يې د کباړ په تول وپلورل .
خو د ۲۰۰۱ نه را په دېخوا چې امريکا د ناټو په مشرۍ افغانستان کې د امن په نامه خپل پوځونه ځای په ځای کړل د وخت د واکمنو په تبليغاتو يې د هېوادوالو تر څنګ ملي سوداګرو او پانګوالو ته هم ډاډ ورکړ، چې نورې له بهره خپلې پانګې خپل هېواد نه را انتقال او په خپل هېواد کې په خپلو پانګوونو سره خصوصي شرکتونه فعال کړي.
د بهرنيو پوځونو د وحشت او بمباريو له امله سوداګرو په افغانستان کې نه يواځې دا چې خپل دولت او پانګه يې خوندي نه ليدله ؛ بلکې د سر د ساتلو او د ژوند د بقا سوال هم ورسره .
امريکا او د ناټو وحشي پوځونو، چې په هېواد کې پر پوليسو نظامي پوستونو ، کليو او کورونو او آن د ودونو په ورا باندې بمبارۍ وکړې. کومو سوداګرو چې لږه څه پانګونه کړې وه ، هغوی هم له هېواده پښې سپکې کړې.
په هېواد کې د روان نه حل کيدونکي بحران او نا امنيو له امله سوداګرو يوځل بيا په موجوده نظام بې باوري څرګنده کړه ، هغه سوداګر چې د امن او ثبات په هيله په هېواد کې پاتې وو او څه ناڅه پانګونې يې کړې وې ؛ نو د ملې يوالي د حکومت ترمنځ د اختلافاتو ، نا باوريو او ورځ په ورځ مخ په زياتيدونکو جګړو له امله يې پانګې بهرته وايستلې.
هغو سوداګرو چې دولتي چارواکو سره يې اړيکې لرلې ا يا خپله يې په لوړو پوستونو کې له دندو سره سوداګري هم کوله هغو ی په رسمي توګه او چا چې اړيکې نه درلودې په غير رسمي توګه يې خپلې پانګې بهرنيو هېوادونو ته انتقال کړې.
د مخه به ملي سوداګرو متحده عربي اماراتو ته خپلې پانګې انتقالولې او يا به يې په همغو هېوادونو کې خوندي ساتلې ؛ خو اوس ملې سوداګرو چې په هېواد کې يې قانوني اوفيزيکي مصؤنيت خوندي نه دی ، د عربي هېوادونو تر څنګ غواړي خپلې پانګې په اسيايي او اروپايي هېوادونو کې خوندي کړي.
د سوداګرۍ او اقتصاد پخوانی وزير محمد امين فرهنګ په دې اړه رسنيو سره په ځانګړې مرکه کې ويل: ملې سوداګر نه غواړي په هېواد کې د بې ثباتۍ او ناامنيو له امله سر او مال په خطر کې واچوي.
محمد امين فرهنګ زياتوي ، چې په لومړيو کې ولسمشر اشرف غني د سوداګرو او پانګوالو سره د اقتصاد او سوداګرۍ د پرمختيا ژمنې کړې وې؛ خو د نه عملي کيدو په صورت کې ملي سوداګرو د سر او مال د خوندي کيدو لپاره پانګې له هېواده بهر باسي او ورځ تر ورځې په موجوده اداره بې باوري زياتېږي.
