په پښتو ليکنو کې دغه (ي،ی،ې،ئ،ۍ) ياګانې و پېژنئ !

(يې/يا) په پنځه قسمه ده :

څرګنده (ي)
نرمه (ى)
مٶنثه (ښځينه) (ۍ)
د جمعې (ئ)
اوږده (ې)

څرګنده (ي) هغې يې ته ويل کيږي : چې [څنګ پر څنګ] دوه ټکي ولري ؛ لکه ((ي)) ؛ دا هغه يې ده چې ماقبل (مخکينى) تورى يې ثقيل (سخت) (زېر/کسره/جر) و لري لکه :

(ښکلي،نازولي،ښاغلي،پلي،تللي،غلي،راغلي،)

نرمه (ى):

نرمه يې هغه يې ده ؛ چې هېڅ ټکى و نه لري ؛ ماقبل (مخينى) تورى يې (زور /زورکي / فتحې / نصب) والا وي ؛ لکه :
(پسرلى،اوړى،منى،ژمى،ګړى،لرګى،پيرکى،ماهى،رى،شى،قى،وړوګى،وى)

مٶنثه (ښځينه) ((ۍ)):

دې يې ته لکۍ لرونکې يې هم ويل کيږي ، دا هغه (ۍ) ده چې ماقبل (مخکينى) تورى يې (زور/زورکى/فتحه/نصب) لرونکې وي ، په آخر د اسم کې ((لکۍ)) غواړي ! لکه :

(هګۍ،مردکۍ، ګلمکۍ،پۍ،نرۍ،مۍ،ممۍ)

د جمعې (ئ):

دې (ئ) ته د فعل يې هم ويل کيږي ؛ دا هغه يې ده چې د لکۍ لرونکې يې په توګه تلفظ کيږي ؛ فرق يې يوازې په دې کې دى : چې (ۍ) په اسماوو کې راځي ، او (ئ) په افعالو کې لکه :
(راشئ،راځئ،مه راځئ،ښه يئ،پراته يئ،ځئ،)

اوږده (ې):

دا هغې يې ته ويل کيږي : چې سرپه سر دوه ټکي ولري ، او هلته راځي چې ماقبل (مخکينى) تورى يې اوږد (زېر/کسره/جر) ولري لکه: (اې،شپې،مېلې،مېلمنې،مڼې،خوږې،راتلې،وړې،کيلې،خورې،)
والسلام عليکم و رحمت الله و برکاته ؛ د دعا په تمه : ستاسو خادم !
(امين وردګ)